Porównanie 3 typów zrębki — leśnej, tartacznej i gałęziówki. Cena, kaloryczność, popiół, dla jakiej kotłowni. Decyzja Q2 2026.
Pytanie „która zrębka kupić" jest jednym z najczęstszych w kotłowniach komunalnych i u właścicieli zakładów drzewnych. Trzy główne typy — leśna, tartaczna, gałęziówka — różnią się ceną o ~100% (140 zł/t gałęziówka vs 380 zł/t tartaczna), kalorycznością o ~25% i popiołem o ~3×. Decyzja ma realne konsekwencje finansowe i operacyjne.
W tym artykule porównuję 3 typy zrębki w siedmiu wymiarach: pochodzenie, cena, kaloryczność, popiół, kotły, magazynowanie, dostępność. Liczby z polskiego rynku Q1-Q2 2026, z perspektywy mojej 22-letniej pracy w LP i konsultingu dla elektrociepłowni.
1. Pochodzenie — gdzie skąd
Zrębka leśna (forest chips):
- Drewno leśne kłodowe — kłody cienkie energetyczne (S2A, średnica 7-25 cm)
- Drewno z trzebieży, czyszczeń, pielęgnacji drzewostanu
- Gatunki: sosna 60%, świerk 20%, brzoza 10%, dąb/jesion 10% (typowa proporcja PL)
- Producent: Lasy Państwowe (PGL LP), prywatni właściciele lasów, firmy rozdrabniające w lesie
Zrębka tartaczna (industrial chips):
- Odpady piłowania tarcicy iglastej (ścinki, krawędziaki, drobne brakuje)
- Drewno świeże z linii (bez kory zewnętrznej, sortowane)
- Gatunki: głównie sosna (75%), świerk (20%), liściaste (5%)
- Producent: tartaki średniej i dużej wielkości (>20 tys. m³/rok tarcicy)
Gałęziówka (logging residue chips):
- Pozostałości pozrębowe — gałęzie, wierzchołki, igliwie, drobne krzewy
- Materiał z pozostawienia po wycince lub z czyszczeń pielęgnacyjnych
- Gatunki: zależne od drzewostanu, zwykle iglaste z udziałem ~15-30% kory
- Producent: firmy pozrębowe, czasem LP, prywatni przedsiębiorcy
2. Cena 2026 — szczegóły rynkowe
Q2 2026, średnia krajowa (luzem, dostawa do 80 km):
| Typ + klasa | Cena netto (zł/t) | Cena brutto (zł/t) | Cena/kWh netto |
|---|---|---|---|
| Zrębka tartaczna P31 M20 (premium) | 380-450 | 467-554 | 0,108-0,128 |
| Zrębka tartaczna P31 M25 (standard) | 350-400 | 431-492 | 0,104-0,119 |
| Zrębka leśna P31 M25 (sezonowana) | 280-330 | 344-406 | 0,092-0,108 |
| Zrębka leśna P31 M30 (półsezonowana) | 230-280 | 283-344 | 0,082-0,100 |
| Zrębka leśna P31 M40 (świeża) | 180-230 | 221-283 | 0,072-0,092 |
| Gałęziówka P31 M35 (sezonowana) | 170-220 | 209-271 | 0,068-0,089 |
| Gałęziówka P31 M50 (świeża) | 130-180 | 160-221 | 0,067-0,094 |
Wnioski cenowe:
- Najtańsza per tonę: gałęziówka M50 (130 zł)
- Najtańsza per kWh: gałęziówka M35 (0,068 zł)
- Najdroższa per tonę: tartaczna premium (450 zł)
- Najdroższa per kWh: tartaczna premium (0,128 zł)
Ale! Cena per tonę i cena per kWh dają inny ranking. Kupować trzeba kWh, nie tony.
3. Kaloryczność — energia z 1 tony
Kaloryczność (LHV) dla drewna iglastego suchego (s.m.): ~18,5 MJ/kg = 5,14 kWh/kg.
Praktyczna kaloryczność po uwzględnieniu wilgotności:
| Typ + klasa | LHV (MJ/kg) | kWh/kg | kWh/tonę | Po sprawności 85% |
|---|---|---|---|---|
| Tartaczna M20 | 14,2 | 3,94 | 3 940 | 3 350 |
| Tartaczna M25 | 13,2 | 3,67 | 3 670 | 3 120 |
| Leśna M25 | 13,2 | 3,67 | 3 670 | 3 120 |
| Leśna M30 | 12,2 | 3,39 | 3 390 | 2 880 |
| Leśna M40 | 10,2 | 2,83 | 2 830 | 2 405 |
| Gałęziówka M35 | 11,3 | 3,14 | 3 140 | 2 670 |
| Gałęziówka M50 | 8,2 | 2,28 | 2 280 | 1 940 |
Ważne! Tartaczna M20 = leśna M20 = gałęziówka M20 pod względem kaloryczności (drewno iglaste s.m.). Różnica wynika z wilgotności. Gałęziówka jednak ma więcej popiołu (kora!) = mniej drewna efektywnego.
Korekta dla gałęziówki (więcej kory):
- Kora ma niższą kaloryczność (~16 MJ/kg s.m. vs 18,5 dla drewna)
- 20% udział kory → 18,5 × 0,8 + 16 × 0,2 = 18,0 MJ/kg s.m.
- W praktyce minus ~3% kaloryczności
4. Popiół — ważna różnica operacyjna
Popiół zrębki wpływa na koszty obsługi (wynoszenie, utylizacja) i ryzyko żużlowania w palniku.
| Typ | Klasa popiołu | Popiół (% s.m.) | Popiół na 1 t spalonej zrębki M30 |
|---|---|---|---|
| Tartaczna | A0,5-A1,0 | 0,4-0,9% | 3-7 kg |
| Leśna | A1,0-A1,5 | 0,9-1,4% | 6-10 kg |
| Gałęziówka | A2,0-A3,0 | 1,8-2,8% | 13-20 kg |
| KUP wierzba | A1,5-A2,5 | 1,3-2,3% | 9-16 kg |
Co znaczą wyniki:
-
Kotłownia 300 kW spalająca 200 t zrębki/sezon:
- Tartaczna: 600-1 400 kg popiołu
- Leśna: 1 200-2 000 kg
- Gałęziówka: 2 600-4 000 kg
-
Różnica gałęziówka vs tartaczna: 2 000-3 400 kg popiołu rocznie. To dodatkowe godziny obsługi (wynoszenie, utylizacja) i ryzyko żużlowania w starszych kotłach.
Skład chemiczny popiołu:
- Tartaczna: dużo K (potas), P (fosfor) — dobry nawóz
- Leśna: jak tartaczna + trochę Si (krzem)
- Gałęziówka: dużo Si i Ca z kory → wysokie ryzyko spieków popiołu w palniku przy temperaturach >1100°C
5. Kotły — który typ dla jakiego paliwa
Tartaczna M20-M25:
- Małe i średnie kotłownie 25-500 kW (Defro, Hargassner, ÖkoFEN)
- Domowe i wspólnotowe (kotłownie blokowe)
- Ślimakowe podajniki, retortowe palniki
- Plus: stabilne spalanie, niski popiół, mały serwis
Leśna M25-M35:
- Średnie i duże kotłownie 100-2 000 kW (Heizomat, Fröling, ETA, Pereko)
- Komunalne, miejskie
- Ślimakowe i ruchomy ruszt
- Plus: dostępność, dobra cena per kWh
Gałęziówka M30-M50:
- Duże kotłownie 250 kW – 5 MW (Andritz, Valmet, B&W)
- Elektrociepłownie biomasowe
- Ruchomy ruszt, fluidalne złoże
- Plus: najtańsza, dobra dla dużych mocy
- Minus: wymaga odżużlacza ruchomego, wyższy popiół
KUP (wierzba/topola):
- Średnie kotłownie 250 kW – 2 MW
- Rolnicze, agroturystyka, lokalne ciepłownie
- Ślimakowe lub rusztowe
- Plus: lokalne, krótki promień transportu
- Minus: niższa kaloryczność, wyższy popiół
6. Magazynowanie — wymagania
Tartaczna M20:
- Wymagania minimalne: pomieszczenie suche, RH <70%
- Magazyn 6-12 miesięcy bez problemów
- Ryzyko samozapłonu: niskie (sucha)
- Wysokość hałdy: do 4 m
Leśna M25-M35:
- Wiata + wentylacja
- Magazyn 3-6 miesięcy maksymalnie (sezonowanie dalsze + dosuszenie)
- Ryzyko samozapłonu: średnie (sondy temperatury)
- Wysokość hałdy: do 4 m
Gałęziówka M35-M50:
- Wiata + wentylacja aktywna
- Magazyn maksymalnie 4-6 tygodni (świeża) lub 2-3 miesiące (sezonowana)
- Ryzyko samozapłonu: WYSOKIE — monitorowanie temperatury obowiązkowe
- Wysokość hałdy: do 3 m (większe = wysokie ryzyko zapłonu)
Praktyczna zasada: im mokrasza zrębka, tym mniejsza hałda i częstsze monitorowanie. Gałęziówka M50 w hałdzie 5 m może zapalić się w 6-8 tygodni.
7. Dostępność — gdzie kupić
Tartaczna:
- Bezpośrednio w tartakach (mapa producentów na drewno.pl)
- Dystrybutorzy zrębki tartacznej (kilkanaście w PL)
- Czasem dostępna na giełdach biomasy (np. Giełda Zrębek)
- Promień opłacalny: 60-100 km od tartaku
Leśna z Lasów Państwowych:
- Aukcje LP na portalu LeśnyAukcjeOnline
- Submisje dla większych partii (>500 t)
- Konto gospodarcze PGL LP (NIP, REGON, pełnomocnictwo)
- Ceny: zwykle 10-15% niższe niż rynkowe
- Wymaga zaakceptowania regulaminu LP
Leśna od prywatnych właścicieli lasów:
- Bezpośrednio od właściciela (znajomi w terenie, lokalni rolnicy)
- Cena negocjowana, brak certyfikacji FSC zwykle
- Ryzyko: brak gwarancji jakości
Gałęziówka:
- Bezpośrednio od firm pozrębowych
- Czasem LP (mniejsze partie)
- Cena niska, ale dostępność nierównomierna (zależna od planów wycinki)
Sprawdzenie dostępności w Twoim regionie: wejdź na nasze platformy (Giełda Zrębek, Giełda Biomasy) i sprawdź oferty z filtrem po wojewódctwie.
8. Sustainability — FSC, PEFC
Tartaczna:
- FSC Chain of Custody — wymagana dla tartaków certyfikowanych
- Większość polskich tartaków >5 000 m³/rok ma FSC lub PEFC
- Dla kotłowni RED III (≥7,5 MW) wymóg ME (Material Evidence)
Leśna z LP:
- FSC od 2019 dla północnej części PL (Lasy Państwowe Region Białystok, Olsztyn, Toruń)
- PEFC dla większości pozostałych
- Audyt FSC FM (Forest Management) regularny
Gałęziówka:
- Często bez certyfikatu (pozostałości — nie traktowane jako wymóg)
- Możliwy FSC jeśli pochodzi z lasu certyfikowanego
- Dla większych odbiorców wymagana certyfikacja
9. Decyzja końcowa — flowchart
Krok 1: Moc kotłowni?
- <100 kW → tartaczna M20-M25
- 100-500 kW → leśna M25-M30 (lub mix z tartaczną)
- 500 kW – 2 MW → leśna M30 lub gałęziówka P31 M35
-
2 MW → gałęziówka P63 M40 lub mix
Krok 2: Typ palnika?
- Retortowy → tartaczna lub leśna (drobna frakcja P31)
- Ruchomy ruszt → leśna P31-P45 lub gałęziówka
- Fluidalne złoże → gałęziówka P63 lub mix
Krok 3: Budżet?
- Premium → tartaczna M20
- Standard → leśna M30
- Najtaniej → gałęziówka M35
Krok 4: Dostępność lokalna?
- Tartak <80 km → tartaczna (zwykle najtańsza w transporcie)
- Nadleśnictwo LP <100 km → leśna
- Brak lokalnego → spróbuj giełdy biomasy (oferty z różnych regionów)
10. Najczęstsze pułapki
Pułapka 1: Kupowanie gałęziówki do małego kotła (problem żużlowania)
Pułapka 2: Akceptacja zrębki bez specyfikacji M (otrzymujesz M50 zamiast M30)
Pułapka 3: Mieszanie tartacznej i gałęziówki w silosie (różna gęstość, niestabilny palnik)
Pułapka 4: Niedoszacowanie kosztu transportu (>120 km nieopłacalne)
Pułapka 5: Kupowanie leśnej bez FSC dla kotłowni objętej RED III
11. Podsumowanie
3 typy zrębki, 3 różne profile:
- Tartaczna M20: najlepsza jakość, najdroższa, dla małych/średnich kotłów
- Leśna M25-M30: uniwersalna, średnia cena, dla średnich/dużych kotłowni
- Gałęziówka M30-M50: najtańsza, ale wysoki popiół, tylko dla dużych kotłów
Praktyczna rekomendacja:
- Dom 200+ m²: tartaczna lub leśna sezonowana
- Wspólnota mieszkaniowa: leśna lub mix
- Komunalna kotłownia: leśna
- Elektrociepłownia: gałęziówka lub mix leśna+gałęziówka
Porównaj oferty zrębki leśnej i tartacznej →
Powiązane artykuły
FAQ
Najczęstsze pytania
Autor
Andrzej Wiśniewski
Leśnik, ex-Lasy Państwowe — Giełda Zrębek
- mgr inż. leśnictwa (SGGW)
- 15 lat w Lasach Państwowych
- FSC CoC auditor
- PEFC trainer
Andrzej Wiśniewski przepracował 15 lat w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku — najpierw jako leśniczy, później jako specjalista ds. sprzedaży drewna i biomasy leśnej.
Więcej artykułów
